Op stap met de familie Ter Borch

Ter Borch in Zwolle
De oorsprong van de familie Ter Borch is niet precies bekend. Zowel in Deventer als in Zwolle duikt de familienaam al in de vijftiende eeuw op. In 1425 wordt voor het eerst een Ter Borch vermeld in het Zwolse burgerregister. De relatie met Gheert (I) ter Borch, die in 1470 burger van Zwolle werd, is niet met zekerheid vast te stellen. Deze Gheert geldt als stamvader van de familie en was een verre voorouder van de schilder Gerard ter Borch de Jonge, die in 1617 in Zwolle werd geboren – al kennen we de exacte geboortedatum niet.

Waarschijnlijk zag Gerard het levenslicht in de Kamperstraat, en kwam hij al op jonge leeftijd in aanraking met het tekenen. Zijn vader, Gerard ter Borch de Oude, was zelf ook tekenaar, maar koos uiteindelijk voor een loopbaan als licentmeester. Hij gaf Gerard en diens halfbroers Harmen en Moses hun eerste tekenlessen en voorzag hun werk van aantekeningen.

Het gezin Ter Borch
Het gezin van Gerard ter Borch de Oude telde maar liefst dertien kinderen uit drie huwelijken. Gerard was de oudste zoon, en zijn jongste halfbroer Moses overleed al op 22-jarige leeftijd in Harwich. Halfbroer Harmen volgde, net als zijn vader, een loopbaan als licentmeester.

De bekendste dochter was Gesina ter Borch, geboren in 1631 in Deventer en in Zwolle gedoopt. Zij groeide op in het huis aan de Sassenstraat 21, dat haar vader in 1634 van zijn vader had geërfd. In dit huis woonden zowel Gerard ter Borch de Jonge als Gesina, al werden ze er niet geboren.

Ter gelegenheid van het 400ste geboortejaar van Gerard ter Borch de Oude is in 2017 in de gevel van Sassenstraat 21 een gevelsteen geplaatst met het familiewapen.

Gesina ter Borch en het artistieke erfgoed
Gesina had grote bewondering voor haar halfbroer Gerard en vond zelf veel plezier in tekenen en schilderen. Dankzij haar zorgvuldige werk is een groot deel van de familienalatenschap bewaard gebleven. Tot die collectie behoren ook veel van de schetsen van Gerard ter Borch de Jonge uit de jaren 1630, waaronder talrijke tekeningen van de Zwolse stadsmuren, poorten, en boerderijen in het buitengebied. Deze plekken vormen de basis van deze historische wandelroute. Ze markeren het begin van de artistieke carrière van Gerard, die zich vanaf 1654, na zijn huwelijk met Geertruit Matthijs, in Deventer verder ontwikkelde als schilder en bestuurder.

De Ter Borch-route: leven, werk en herinnering
Gerard overleed op 6 december 1681 in Deventer, maar had in zijn testament bepaald dat hij begraven wilde worden in het familiegraf in Zwolle, waar ook zijn vader rustte. Bij dit graf, in de Grote Kerk, eindigt deze bijzondere wandelroute door het leven en erfgoed van de familie Ter Borch.

Dit is een beknopte versie van de Ter Borch-route. De volledige wandeling is bij verschillende locaties verkrijgbaar zoals het Zwolse Balletjeshuis, ANNO en Van der Velde in de Broeren.

Hoofdafbeelding: Gesina ter Borch, Vrolijk gezelschap dat door de dood wordt gestoord, 1660, Rijksmuseum Amsterdam.

Concept en tekst: Erfgoed Gemeente Zwolle

Afbeeldingen: Collectie Overijssel, Gemeente Zwolle, Rijksmuseum Amsterdam, Mauritshuis Den Haag

Deze route is mede mogelijk gemaakt door het ZwolleFonds.